محمد مهريار

168

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

خوردنيها بر محلها نهاده شده بود مثل انار ، اناران ، انارستان ، انارك ، انجير ، انجيران ، انجيرآوند ، انجيره ، ارزنان ، ارجنان ، ارزنداران و بسيارى ديگر از اين نامها گفتم . « 1 » مقصود عمده اين بوده است كه ضابطه‌اى به‌دست آورده باشيم و برحسب اين ضابطه ديديم كه ايرانيان كهن نام خوردنيها را بر ديه‌ها و روستاهاى خود مىگذاشتند . اينك مىپردازيم به ضابطهء ديگر . مكرر در خلال سطور اين كتاب گفته‌ايم كه آب در آبادى و حضارت اين سرزمين صدرنشين جميع عوامل و علل است و به همين جهت آب و آبادى ( به هر دو معنى ديه و عمران ) و آبادانى ( به جاى تمدن ) به هم پيوستگى ناگسستنى دارند و چون نه فقط آن را در پى هزاران نام ديه كم‌وبيش نوبنياد از قبيل تقىآباد و علىآباد و غيره و غيره مىبينيم ، بلكه برحسب اين قاعده واضح مىشود كه واژهء آب چنان در واژهء نام به صورتى تركيب شده باشد كه امروز در نظر اول ما آن را تشخيص ندهيم ؛ مثلا در مورد ابيانه ، ابيازن ، افجد ، افجان ، اوشن « 2 » و امثال اينها ، باز هم آب ، تاج و تارك‌نشين واژه و نشان تمدن و حضارت محل است ولى البته جز با دقت و امعان نظر كافى معناى آن روشن نمىشود . واژه‌شناسى : چون مقصود ما به‌دست آوردن ضابطه است مىگوييم كه با دقت در نامهاى چهارگانهء بالا مىبينيم كه اولا حرف « او » و ثانيا حرف وقايه « ر » در همه مشترك است ؛ به توضيح ديگر جزء اول هر واژه « او » و جزء ثانى « ر » وقايه و جزء ثالث آن « موده » ، در اورموده و « هاى » آخر در اوره و « گان » در اورگان و « جن » در اورجن پسوند است و به همين دليل نيز همه را باهم آورديم تا اين معنا را توضيح داده باشيم و نشان دهيم كه تركيب صورت تلفظ قديمى آب يعنى « او » چگونه در نام محلها به ظهور مىرسد . براى اينكه ورود حرف وقايه « ر » و همچنين ورود تلفظ « او » ، يعنى همان صورت قديم آب را در امكنه نشان داده باشيم ، مثالى مىآوريم و مىگوييم كه در لهجهء اردستانى - لهجه‌اى كه در اردستان و دور و بر آن و در ديه‌هاى نزديك آن به كار مىرود و از لحاظ اصالت يكى از لهجه‌هاى مهم زبان فارسى و رايج در اين ناحيت است - واژهء « اور » ، درست به تلفظ انگليسى « Owr » به معناى آسياب است ، و يك محلت در خود اردستان نيز براور خوانده مىشود كه

--> ( 1 ) - ن . ك . به : همين كتاب ذيل عناوين مربوط . ( 2 ) - ن . ك . به : عنوان واژه‌هاى بالا در همين كتاب .